جامهای معروف گیم آف ترونز فقط وسایل پذیرایی نیستند. در مجموعه کتابهای «نغمه یخ و آتش» نوشته جورج آر. آر. مارتین، یک جام شراب میتواند پادشاهی را بکشد، کاسهای چوبی میتواند قدرت دیدن گذشته را بیدار کند و جامی سنگی میتواند مرز میان زندگی و مرگ باشد.
جام طلایی عروسی جافری، جام مسموم استاد کرسن، لیوان سایه شامگاه دنریس، کاسه ویروود برن و جام سنگی معبد خدای هزارچهره از معروفترین ظروف دنیای گیم آف ترونز هستند. در کتاب «آتش و خون»، منبع اصلی داستان «خاندان اژدها»، جامهای مسموم دیگری نیز دیده میشوند که سرنوشت جنگ داخلی خاندان تارگرین را تغییر میدهند.
درست مانند بسیاری از ظروف و جعبههای اسطورهای جهان، در جهان مارتین نیز ظرفها اغلب معنایی فراتر از کاربرد روزمره خود دارند. آنها میتوانند نماد قدرت، ثروت، خیانت، جادو، فقر یا مرگ باشند.
هشدار: این مقاله بخشهایی از داستان کتابهای «نغمه یخ و آتش» و «آتش و خون» را فاش میکند.
معروفترین جامها و ظروف گیم آف ترونز کداماند؟
مهمترین جامها، کاسهها و ظروفی که در کتابهای جورج آر. آر. مارتین نقش داستانی دارند عبارتاند از:
- جام طلایی و هفتوجهی عروسی جافری
- جام مسموم استاد کرسن و ملیساندر
- لیوان سایه شامگاه دنریس
- کاسه ویروود برن استارک
- جام سنگی خانه سیاه و سفید
- جامهای مسموم اولف سفید و هوبارت هایتاور
- واپسین شراب ایگان دوم تارگرین
- کاسه قهوهای مردم فلیباتم
هرکدام از این ظروف به رویدادی مهم در داستان پیوند خوردهاند؛ از قتل یک پادشاه گرفته تا بیدار شدن نیروهای جادویی.
۱. جام طلایی عروسی جافری؛ معروفترین جام گیم آف ترونز
بدون تردید معروفترین ظرف در مجموعه نغمه یخ و آتش، جام عروسی جافری براتیون است؛ همان جامی که در مراسم معروف به «عروسی بنفش» به وسیله قتل پادشاه تبدیل شد.
در کتاب «طوفان شمشیرها»، میس تایرل این جام را به مناسبت ازدواج جافری براتیون و مارجری تایرل به پادشاه هدیه میدهد. برخلاف جام نسبتاً معمولیای که ممکن است از سریال به خاطر داشته باشیم، نسخه کتاب بسیار بزرگ و باشکوه توصیف شده است.
جام طلایی عروسی جافری حدود سه فوت، نزدیک به ۹۰ سانتیمتر، ارتفاع دارد و برای بلند کردنش باید از هر دو دست استفاده کرد. این جام دو دسته خمیده و هفت وجه دارد. هر وجه آن نیز با سنگها و فلزاتی تزئین شده که نشان یکی از خاندانهای بزرگ وستروس را میسازند:
- شیر یاقوتی برای خاندان لنیستر
- گل رز زمردین برای خاندان تایرل
- گوزن اونیکس برای خاندان براتیون
- ماهی نقرهای برای خاندان تالی
- شاهین یشم آبی برای خاندان آرین
- خورشید اوپال برای خاندان مارتل
- گرگ مرواریدی برای خاندان استارک
جافری با دیدن گرگ خاندان استارک روی جام شوخی میکند که بهتر است آن را با ماهی مرکب خاندان گریجوی جایگزین کنند؛ زیرا در آن زمان راب استارک کشته شده و بخشهایی از شمال به دست آهنزادگان افتاده است.
در مراسم عروسی، شراب قرمز آربور داخل جام ریخته میشود. جافری و مارجری از آن مینوشند، اما کمی بعد جافری محتویات جام را روی سر تیریون خالی میکند و او را مجبور میکند ساقیاش باشد.
پس از آن، سم «خفهکننده» که در شراب حل شده است اثر میکند. گلوی جافری بسته میشود، صورتش تغییر رنگ میدهد و در برابر چشمان حاضران جان میبازد. چون مرگ او ظاهراً شبیه خفه شدن با غذا به نظر میرسد، ابتدا بسیاری تصور میکنند تکهای از پای کبوتر در گلوی او گیر کرده است.
به این ترتیب، ظرفی که قرار بود نماد اتحاد خاندانهای لنیستر و تایرل باشد، به صحنه مرگ جافری و آغاز محاکمه تیریون تبدیل میشود. هفت نشان روی جام نیز معنایی کنایهآمیز دارند: ظرفی که تمام وستروس را متحد نشان میدهد، شاهد توطئهای در دل همان اتحاد سیاسی است.
ارجاع داستانی: «طوفان شمشیرها»، فصل تیریون هشتم و فصلهای پس از عروسی جافری.
۲. جام استاد کرسن و ملیساندر؛ آزمون دانش و ایمان
یکی دیگر از جامهای معروف گیم آف ترونز در پیشدرآمد کتاب «نبرد پادشاهان» دیده میشود. استاد کرسن که ملیساندر را تهدیدی برای استنیس براتیون میداند، تصمیم میگیرد او را با سم خفهکننده بکشد.
جامی که کرسن برای این کار انتخاب میکند، برخلاف جام عروسی جافری سلطنتی و باشکوه نیست. او جام نیمهپر داووس سیورث را که در آن شراب قرمز ترش باقی مانده است برمیدارد و یکی از بلورهای بنفش سم را داخل آن میاندازد.
کرسن از ملیساندر میخواهد برای قدرت خدای سرخ از یک جام مشترک بنوشند. ملیساندر که ظاهراً از نقشه او آگاه است، بیشتر شراب را مینوشد و تنها مقدار اندکی برای کرسن باقی میگذارد.
ملیساندر از سم جان سالم به در میبرد، اما کرسن پس از نوشیدن آخرین جرعه خفه میشود.
در این صحنه، خود جام تزئین یا ارزش مادی خاصی ندارد. اهمیت آن از چیزی میآید که میان دو شخصیت تقسیم میشود. کرسن به دانش، منطق و سمشناسی استادان سیتادل اعتماد دارد و ملیساندر نیز قدرت رلور را به رخ میکشد. جام مشترک به میدان تقابل دانش و جادو تبدیل میشود.
نکته جالب این است که همان نوع سم بعداً برای کشتن جافری نیز استفاده میشود. بنابراین میان مرگ کرسن و مرگ جافری ارتباطی پنهان وجود دارد: بلورهای کوچک بنفشی که در شراب حل میشوند و قربانی را ظاهراً بر اثر خفگی میکشند.
ارجاع داستانی: پیشدرآمد «نبرد پادشاهان».
۳. لیوان سایه شامگاه؛ نوشیدنی جادویی دنریس
یکی از مرموزترین نوشیدنیهای دنیای نغمه یخ و آتش، «سایه شامگاه» یا Shade of the Evening است. این مایع غلیظ و آبیرنگ از برگهای درختانی با پوست سیاه تهیه میشود که اطراف خانه نامیرایان در شهر کارث رشد کردهاند.
پیش از آنکه دنریس وارد خانه نامیرایان شود، یکی از خدمتکاران کوتوله لیوانی از این مایع را به او میدهد. سایه شامگاه در ابتدا بویی ناخوشایند دارد و مزه آن به جوهر، گوشت فاسد و چیزهای پوسیده تشبیه میشود؛ اما پس از فرو رفتن از گلو، طعم آن تغییر میکند و مجموعهای از مزهها و خاطرات را در ذهن نوشنده زنده میسازد.
نوشیدن این مایع دنریس را برای دیدن رؤیاها و پیشگوییهای خانه نامیرایان آماده میکند. او درون ساختمان صحنههایی از گذشته، آینده و شاید آیندههایی را میبیند که هرگز رخ نخواهند داد.
برخی از مهمترین معماهای مجموعه، از هویت «شاهزادهای که وعده داده شده» تا تصویر گل آبی روی دیوار یخی، در همین بخش مطرح میشوند.
در کتاب «ضیافتی برای کلاغها» نیز یورون گریجوی جامی از سایه شامگاه به برادرش ویکتاریون میدهد. این تکرار نشان میدهد که نوشیدنی جادویی کارث فقط به داستان دنریس محدود نیست و احتمالاً با نقشههای یورون نیز ارتباط دارد.
این لیوان در ظاهر ساده است، اما محتویات آن مرز میان واقعیت، خاطره، پیشگویی و توهم را از بین میبرد. در جهان مارتین همیشه خود ظرف ارزشمند نیست؛ گاهی آنچه درون ظرف ریخته شده میتواند سرنوشت جهان را تغییر دهد.
ارجاع داستانی: «نبرد پادشاهان»، فصل دنریس چهارم؛ «ضیافتی برای کلاغها»، فصلهای ویکتاریون.
۴. کاسه ویروود برن؛ ظرفی با دوازده چهره
کاسهای که برن استارک در غار کلاغ سهچشم دریافت میکند، از نظر طراحی یکی از عجیبترین ظروف توصیفشده در کتابهای مارتین است.
در کتاب «رقصی با اژدهایان»، فرزندان جنگل کاسهای حکاکیشده از چوب ویروود برای برن میآورند. روی این کاسه دوازده چهره شبیه چهرههای تراشیدهشده روی درختان قلب دیده میشود.
داخل کاسه خمیری سفید با رگههای قرمز قرار دارد؛ رگههایی که در نور مشعل شبیه خون به نظر میرسند. این خمیر از دانهها و شیره ویروود تهیه شده است.
طعم خمیر ابتدا تلخ است، اما کمکم تغییر میکند و برای برن طعم عسل، برف تازه، فلفل، دارچین و حتی آخرین بوسه مادرش را به یاد میآورد. شباهت این تغییر طعم با تجربه دنریس از سایه شامگاه احتمالاً تصادفی نیست؛ هر دو ماده پیش از تجربهای جادویی مصرف میشوند و ادراک شخصیت را تغییر میدهند.
پس از خوردن خمیر، توانایی سبزبینی برن بیدارتر میشود و او میتواند از طریق شبکه درختان ویروود تصاویری از گذشته را ببیند. بنابراین کاسه ویروود فقط ظرف غذا نیست؛ بخشی از آیین پیوند میان برن، فرزندان جنگل و حافظه درختان است.
برخی از هواداران نظریهای معروف به «خمیر جوجن» یا Jojen Paste مطرح کردهاند. بر اساس این نظریه، ممکن است جوجن رید بهنوعی در تهیه این خمیر استفاده شده باشد. با این حال، کتاب چنین موضوعی را تأیید نمیکند و باید آن را صرفاً یک نظریه هواداری دانست، نه واقعیتی قطعی.
کاسه برن نمونهای قابلتوجه از اهمیت چوب در فرهنگهای جادویی وستروس است. اگر به تحول کاربرد کاسهها و ظروف ساختهشده از چوب علاقه دارید، مقاله تاریخ ظروف چوبی تصویر کاملتری از جایگاه این ظروف در دنیای واقعی ارائه میکند.
ارجاع داستانی: «رقصی با اژدهایان»، فصل برن سوم.
۵. جام سنگی خانه سیاه و سفید؛ ظرفی برای پذیرفتن مرگ
در خانه سیاه و سفید براووس، مرگ نه مجازات، بلکه هدیهای از سوی خدای هزارچهره تلقی میشود.
در مرکز معبد استخری از آب سیاه و سمی وجود دارد. کسانی که از بیماری، رنج یا زندگی خسته شدهاند، میتوانند با جامی سنگی از آب استخر بنوشند و سپس روی یکی از بسترهای سنگی معبد دراز بکشند.
هنگامی که آریا وارد معبد میشود، مرد جوان و گریان را میبیند که برای پذیرفتن مرگ آمده است. آریا جام را از آب سیاه پر میکند و به او میدهد. مرد پس از نوشیدن آب به یکی از طاقچهها میرود تا در آرامش بمیرد.
سادگی جام با معنای بزرگ آن تضاد دارد. این ظرف نه از طلا ساخته شده، نه جواهری روی آن قرار دارد و نه به یک پادشاه تعلق دارد؛ اما در آیین مردان بیچهره، مرز میان زندگی و مرگ است.
جنس سنگی جام نیز با فضای معبد هماهنگی دارد: ساختمانی بدون پنجره، نیمکتها و بسترهای سنگی، آب سیاه و چهرههای گوناگون خدایان مرگ.
برخلاف جام جافری که نمایش ثروت و قدرت سیاسی است، جام خانه سیاه و سفید کاملاً بینام و بیهویت به نظر میرسد؛ درست مانند کسی که برای تبدیل شدن به «هیچکس» باید نام، هویت و گذشته خود را کنار بگذارد.
ارجاع داستانی: «ضیافتی برای کلاغها»، فصلهای آریا در خانه سیاه و سفید.
۶. جامهای مسموم اولف سفید و هوبارت هایتاور
در کتاب «آتش و خون» که منبع اصلی داستان «رقص اژدهایان» و سریال «خاندان اژدها» است، جامها دوباره به ابزار حذف سیاسی تبدیل میشوند.
پس از نبرد دوم تامبلتون، اولف سفید، یکی از اژدهاسواران دانهاژدها، به دلیل قدرت، زیادهخواهی و رفتارهایش به تهدیدی برای متحدان خود تبدیل میشود. گروهی از توطئهگران تصمیم میگیرند او را با شراب مسموم بکشند.
سر هوبارت هایتاور دو بشکه شراب برای اولف میآورد: شراب قرمز دورن و شراب طلایی آربور. از آنجا که اولف شراب شیرینتر آربور را ترجیح میدهد، سم را داخل همان شراب میریزند.
اما اولف به رفتار هوبارت مشکوک میشود و از او میخواهد ابتدا خودش از شراب بنوشد. هوبارت برای آنکه نقشه را لو ندهد، یک جام از شراب مسموم مینوشد و سپس جام دوم را درخواست میکند.
اولف که خیالش راحت شده است، سه جام از شراب مینوشد. هر دو مرد مدت کوتاهی بعد میمیرند.
در این ماجرا، جام به ابزار اعتمادسازی تبدیل میشود. هوبارت برای متقاعد کردن اولف مجبور است همان سمی را بنوشد که برای دشمن آماده کرده است. او مأموریت خود را انجام میدهد، اما بهای آن جان خودش است.
ارجاع داستانی: «آتش و خون»، بخشهای پایانی رقص اژدهایان و حوادث پس از نبرد دوم تامبلتون.
۷. واپسین شراب ایگان دوم؛ جامی که رقص اژدهایان را پایان داد
یکی دیگر از جامهای سرنوشتساز کتاب «آتش و خون» به آخرین ساعات زندگی ایگان دوم تارگرین مربوط میشود.
در پایان رقص اژدهایان، ارتشهای سیاه به سوی پایتخت در حرکتاند و نیروهای سبز تقریباً از میان رفتهاند. با این حال، ایگان دوم حاضر نیست تسلیم شود. او حتی دستور میدهد گوش برادرزاده و اسیرش، ایگان جوان، بریده شود.
پادشاه پس از جلسه شورای کوچک وارد کجاوه خود میشود و در مسیر، شراب قرمز و شیرین آربور مینوشد. این شراب نوشیدنی محبوب او و وسیلهای برای تحمل دردهای ناشی از سوختگیها و شکستگیهایش بود.
هنگامی که پرده کجاوه کنار زده میشود، ایگان دوم مرده است و خون روی لبهایش دیده میشود. شراب موردعلاقه او مسموم شده بود.
هویت کسی که سم را مستقیماً داخل شراب ریخت، بهطور قطعی مشخص نیست؛ هرچند لاریس استرانگ، کورلیس ولاریون و افراد دیگری در توطئه پایان دادن به حکومت او نقش داشتند. مرگ ایگان دوم راه را برای به تخت نشستن ایگان سوم و پایان رسمی جنگ داخلی باز کرد.
در آغاز رقص اژدهایان، تاج و اژدها ابزارهای ادعای قدرت بودند؛ اما در پایان، یک پیمانه شراب کاری را انجام داد که چندین ارتش و اژدها نتوانسته بودند انجام دهند.
این یکی از روشنترین نمونههای نگاه مارتین به قدرت است: پادشاه ممکن است از میدان جنگ و آتش اژدها جان سالم به در ببرد، اما در برابر نزدیکترین جام شراب خود آسیبپذیر باشد.
ارجاع داستانی: «آتش و خون»، بخش «سلطنت کوتاه و اندوهبار ایگان دوم».
۸. کاسه قهوهای؛ ظرف مردم فقیر کینگز لندینگ
همه ظروف معروف جهان مارتین به پادشاهان، جادوگران و معابد تعلق ندارند. «کاسه قهوهای» یا Bowl of Brown یکی از مشهورترین غذاهای محله فلیباتم در کینگز لندینگ است.
این خوراک نوعی خورش غلیظ و قهوهایرنگ است که در دیگهای بزرگ مغازههای محلی برای مدت طولانی میجوشد. هر روز مواد تازهای مانند جو، هویج، پیاز، شلغم و تکههای نامشخص گوشت به آن اضافه میشود.
مردم فقیر معمولاً نمیدانند گوشت داخل کاسه دقیقاً متعلق به چه حیوانی است. موش، گربه، سگ و کبوتر از گزینههای احتمالیاند و داستانهای تاریکتری نیز درباره ناپدید شدن انسانها و اضافه شدن بقایای آنها به دیگها وجود دارد.
آریا زمانی که در خیابانهای کینگز لندینگ پنهان شده است، از این غذا میخورد. بعدها بران به تیریون میگوید میتواند سیمون زباننقرهای را به یکی از همین دیگها بسپارد. اشاره کنایهآمیز تیریون به «خورش خواننده» نیز از همین ماجرا میآید.
کاسه قهوهای در برابر جام طلایی جافری قرار میگیرد. در بالای تپه، پادشاهان از جامهای طلا و جواهر مینوشند؛ در پایین شهر، مردم فقیر از کاسههایی ساده غذایی میخورند که حتی مواد تشکیلدهندهاش مشخص نیست.
این تضاد، فاصله طبقاتی کینگز لندینگ را بدون نیاز به توضیح مستقیم نشان میدهد.
ارجاع داستانی: «بازی تاج و تخت»، فصل آریا پنجم؛ «طوفان شمشیرها»، فصل تیریون چهارم؛ «رقصی با اژدهایان»، فصل تیریون دوازدهم.
ظروف در جهان مارتین چه مفهومی دارند؟
جامها و کاسهها در داستانهای جورج آر. آر. مارتین معمولاً چهار نقش اصلی دارند.
نخست، آنها نشانه جایگاه اجتماعی هستند. جام طلایی و جواهرنشان جافری نماینده تجمل دربار است، در حالی که کاسه قهوهای زندگی فقیران فلیباتم را نشان میدهد.
دوم، ظرفها ابزار توطئهاند. سم خفهکننده جافری، جام کرسن، شراب اولف سفید و آخرین شراب ایگان دوم همگی نشان میدهند که ضیافتها و میزهای غذا در وستروس گاهی بهاندازه میدان جنگ خطرناکاند.
سوم، ظرفها دروازه ورود به جادو هستند. دنریس با نوشیدن سایه شامگاه وارد جهان رؤیاهای خانه نامیرایان میشود و برن پس از خوردن خمیر ویروود ارتباط عمیقتری با حافظه درختان پیدا میکند.
چهارم، ظروف بخشی از آیینهای مذهبیاند. جام سنگی خانه سیاه و سفید، مرگ را از اتفاقی ناخواسته به انتخابی آیینی تبدیل میکند.
اگر دوست دارید این نقش نمادین را با نمونههای تاریخی مقایسه کنید، مقاله معروفترین ظروف جهان نمونههایی واقعی از ظروفی را معرفی میکند که به نماد قدرت، هنر و فرهنگ تبدیل شدهاند.
تفاوت ظروف کتابهای مارتین با سریالهای گیم آف ترونز و خاندان اژدها
بعضی از این ظروف در مجموعههای «گیم آف ترونز» و «خاندان اژدها» نیز دیده میشوند، اما طراحی آنها همیشه با توصیف کتاب یکسان نیست.
برای مثال، جام عروسی جافری در کتاب ظرفی بسیار بزرگ، هفتوجهی و پوشیده از نشان خاندانهای بزرگ است. چنین جزئیاتی در اقتباس تلویزیونی سادهتر شدهاند.
بعضی ظروف دیگر هنوز در سریالها نمایش داده نشدهاند یا ممکن است هنگام اقتباس تغییر کنند. به همین دلیل باید میان سه منبع تفاوت قائل شد:
- توصیف مستقیم جورج آر. آر. مارتین در رمانها
- روایت تاریخی و گاه متناقض کتاب «آتش و خون»
- طراحی هنری اقتباسهای تلویزیونی HBO
این مقاله بر اساس کتابهای مارتین نوشته شده است و طراحیهای اختصاصی سریالها را منبع اصلی در نظر نمیگیرد.
جمعبندی؛ مهمترین جامهای معروف گیم آف ترونز
در دنیای جورج آر. آر. مارتین هیچ جامی کاملاً بیخطر نیست. یک جام طلایی میتواند پادشاهی را بکشد، کاسهای چوبی میتواند درهای حافظه جهان را باز کند و جامی سنگی میتواند مرگ را به هدیهای مذهبی تبدیل کند.
جام عروسی جافری معروفترین جام گیم آف ترونز است؛ اما کاسه ویروود برن، جام استاد کرسن و ملیساندر، لیوان سایه شامگاه، جام سنگی معبد خدای هزارچهره و شرابهای مسموم «آتش و خون» نیز هرکدام بخشی از جهانبینی مارتین را آشکار میکنند.
این ظروف نشان میدهند که ارزش روایی یک شیء همیشه به جنس و تزئینات آن وابسته نیست. گاهی یک ظرف ساده، به دلیل اتفاقی که درون یا اطرافش رخ میدهد، از تاج و شمشیر هم مهمتر میشود.
در دنیای واقعی نیز طراحی، جنس و شیوه ساخت میتواند یک ظرف معمولی را به بخشی ماندگار از تجربه پذیرایی تبدیل کند. برای دیدن نمونههای امروزی میتوانید مجموعه ظروف چوبی پذیرایی تیپنتر را بررسی کنید.
سوالات متداول درباره جامها و ظروف گیم آف ترونز
معروفترین جام در مجموعه گیم آف ترونز کدام است؟
جام طلایی عروسی جافری معروفترین جام مجموعه است. این جام هفت وجه داشت و هر وجه آن با نشان یکی از خاندانهای بزرگ وستروس تزئین شده بود. جافری با نوشیدن شراب مسموم از همین جام کشته شد.
آیا جافری با شراب مسموم شد یا پای کبوتر؟
در روایت کتاب، شواهد اصلی به حل شدن سم خفهکننده در شراب جام جافری اشاره دارند. نقشه بهگونهای طراحی شده بود که مرگ او شبیه خفه شدن بر اثر غذا به نظر برسد.
داخل کاسه برن چه بود؟
کاسه برن حاوی خمیری سفید با رگههای قرمز بود که از دانهها و شیره ویروود تهیه شده بود. این خمیر به بیدار شدن قدرت سبزبینی برن کمک کرد.
آیا خمیر ویروود از بدن جوجن ساخته شده بود؟
این موضوع در کتاب تأیید نشده است. «خمیر جوجن» نظریهای مشهور میان هواداران است، اما متن منتشرشده مارتین مدرک قطعی برای آن ارائه نمیکند.
سایه شامگاه چیست؟
سایه شامگاه مایعی غلیظ و آبیرنگ است که جادوگران کارث از برگ درختانی با پوست سیاه تهیه میکنند. دنریس پیش از ورود به خانه نامیرایان از آن مینوشد و سپس رؤیاها و پیشگوییهای متعددی میبیند.
کدام جامها به داستان خاندان اژدها مربوطاند؟
جامهای شراب مسموم اولف سفید و هوبارت هایتاور و همچنین آخرین شراب ایگان دوم در کتاب «آتش و خون» آمدهاند؛ کتابی که منبع اصلی داستان سریال «خاندان اژدها» است.
آیا تمام این ظروف در سریال نمایش داده شدهاند؟
خیر. برخی از آنها در سریال «گیم آف ترونز» دیده شدهاند، بعضی تغییر طراحی داشتهاند و تعدادی از موارد مربوط به «آتش و خون» ممکن است به شکل متفاوتی اقتباس شوند.